Yeni Makaleler

Karizma ve Dönüştürücü Liderlik Üzerine

Karizma eski Yunancadan gelmekte olup,  olağanüstü çekiciliği olan kişilere, liderlere   yandaşlarınca yakıştırılan büyüleyici güç ve yetenek  anlamındadır.  Başka bir deyişle  liderin çevresinde ve takipçilerinde  kendisi

İşletme ve Yönetimde Küresel Ölçekte Kültür Çalışmaları; GLOBE-2004 Küresel Kültür Boyutları Çalışması -2

WEB sitemizde bir önceki ‘İşletme ve Yönetimde Küresel Ölçekte Kültür Çalışmaları; GLOBE-2004 Küresel Kültür Boyutları Çalışması -1’ adlı yazımızda 10 grupta tanımlanan GLOBE  ülke kümelerinden  benzer sosyokültürel eğilimlere sahip ‘Batı kültürüne ait ülke kümeleri’, çalışmada tanımlanan dokuz kültür boyutu itibarı ile  ele alınıp açıklamalarda bulunulmuştu.

Aşağıdaki yazı  aynı  GLOBE-2004 çalışmasında  yer alan ‘Doğu kültürüne ait ülke kümelerine’  odaklanılarak  açıklamalar yapan bir devam yazısıdır.

İşletme ve yönetim alanındaki meslektaşlarımızın sınırötesi ticari faaliyetlerde bir lider, yönetici veya çalışan olarak görev yapmaları gerektiğinde, faaliyette bulundukları yabancı toplumlarda yerleşik kurumsal ve liderlik yaklaşımlarını bilmeleri ve uygun davranışlarda bulunmaları, empati geliştirmelerine ve işlerini kolaylaştırmalarına yardımcı olacaktır.

Unutmamak gerekir, küresel, yerel veya küçük gruplardaki yerleşik kültürün kabul edilmiş belirgin özelliklerinden biri, öğrenilebilir ve uyum sağlanabilir  olmasıdır.

GLOBE-2004; Küresel Kültür  Boyutları

Önceki yazımızda belirtildiği üzere GLOBE-2004 toplumsal kültür çalışmalarında  ülkelerin sosyokültürel özellikleri, aşağıda yer alan  9 boyut itibarı ile tanımlanmıştır.

Kısaca tekrarlamak gerekirse;

Performans odaklılık/yönelişlilik boyutu, toplumdaki  bireysel ve kurumsal olarak sonuç odaklılık ve başarı kazanma  konusundaki  görüş, tutum, davranış ile ilgili boyuttur. 

Gelecek odaklılık/yönelişlilik boyutu,  toplumda, ‘zaman yönelimi’, başka bir deyişle   gelecekle ilgili planlama, yönlendirme,  yatırım yapma gibi uzun döneme yönelik  karar ve eylemlere  eğilim boyutudur.

İnsan odaklılık/yönelişlilik boyutu, toplum bireyleri arasında dostluk, yardımlaşma,cömertlik, adil  davranma ve empati geliştirme konularında tutum ve davranışları ile ilgili boyuttur.

Kurumsal kollektivizm/ortaklaşa davranış boyutu, toplumda bireylerin  içinde yaşadığı  kurumsal çevrede(uzak çevre) kaynakların adil dağılımı,  toplumsal  aidiyet duygusu,  katılım düzeyi  ile ilgili boyuttur.

Grupsal kollektivizm/ortaklaşa davranış boyutu,  bireylerin  kendi yakın çevresi ile ilgili sorumluluk, bağlılık ve aidiyet konularında görüş, tutum ve davranışları  ile ilgili boyuttur.

Ben-merkezli zorlayıcı davranış(atılganlık,girişkenlik, kararlılık) yaklaşım boyutu, toplumda bireylerin  sosyal ilişkilerinde kendi bakış açılarını kabul ettirme ve öne çıkarmada ne ölçüde israrcı, çatışmacı ve agresif oldukları ile  ilgili boyuttur.

Cinsiyet eşitliği boyutu, toplumda  cinsiyetler arası(kadın-erkek) rol farklılaşması  ve ayırımcılığı ne oranda kabul ettiği, eşitsizliği nasıl azalttığı ve  kadına yönelik pozitif ayırımcılığı ne düzeyde  cesaretlendirdiği  ile ilgili boyuttur.

Güç Aralığı boyutu, toplumun sınıfsal katmanlar arasında otorite ve  güç ve dağılımı ile ilgili bakış açısı; statüsel farklılıklar konusunda algılar  ile ilgili boyuttur.

Belirsizlikten kaçınma boyutu, toplumun belirsizlik ve muğlak durumlara karşı tolerans ve kabullenme düzeyi ile ilgili boyuttur.

GLOBE sosyokültürel  çalışmalarında, yukarıdaki  9 boyut, öncelikle küme ülkelerinin ‘fiili davranışları’  itibarı ile 7 li ölçekte(düşük-yüksek) ele alınarak ölçülmüştür. Ayrıca, aynı ölçek kullanılarak, küme toplumlarının sözkonusu boyutlar itibarı ile kendi toplumlarında ‘oluşmasını arzuladıkları  düzeyler  ve beklentiler’ de araştırma konusu yapılmıştır.  

Çalışmalardan elde edilen bulgular  benzer kültürel boyutlardan oluşturulmuş ilgili ülke kümesi altında açıklanmıştır.

Yukarıdaki başlangıç paragraflarında belirttiğimiz gibi, bu devam yazımızda GLOBE-2004 Küresel Kültür Boyutları çalışmasında tanımlanan  ülke kümelerinden benzer sosyokültürel eğilimlere sahip Doğu Avrupa, Ortadoğu, Konfiçyüs Asya, Güney Asya ve  Sahra-altı Afrika ülke kümelerini içeren ‘Doğu  kültürüne ait ülke kümeleri’, tanımlanan dokuz kültür boyut itibarı ile ele alınıp incelenmektedir.

GLOBE 2004; Doğu Kültürüne Ait Ülke Kümeleri

Doğu Avrupa Ülkeleri Kümesi (Arnavutluk, Gürcistan, Yunanistan, Macaristan, Kazakistan, Polonya, Rusya, Slovenya)

1990 öncesi Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ni(SSCB) oluşturan ülkelerden oluşan bu  kümede en önemli ve etkisi yüksek ülke  Rusya’dır. 

Sovyetler birliği döneminde, Yunanistan hariç tüm diğer küme ülkeleri, komünist birer cumhuriyet olarak bürokratik hiyerarşiye dayalı, otoriter, merkezi planlama ile yönetilmekte idi.

Doğal olarak, sözkonusu dönemde, küme ülkeleri,  serbest ekonominin nimetlerinden yoksun olarak kaynak ve mal sorunları yaşıyorlardı. Sözcük anlamı ile ‘küçük suç’ anlamına gelen ‘blat’ sözcüğü, Rus sosyal yaşamında  yardımlaşma ve fırsatların bildiriminde  yaygın olarak kullanılan bir sözcüktür. 1990 öncesi kaynak ve mal kıtlığı döneminde yararlı bir haberleşme yöntemi olan sözcük, kümedeki  paylaşımcı, kollektivist  kültürü de ifade ve işaret etmektedir.

1990 sonrası serbest ekonomi sistemi içinde ekonomik faaliyetlerin yürütülmesine rağmen, ‘blat’ kültürü hala  belirsizliklerin önlenmesinde ve yönetilmesinde  uygulanagelmektedir.

Kümede 1990 sonrası serbest ekonomi ile batı kültürlerinin etkileri hissedilmesine rağmen, Doğu Avrupa kümesi farklı sosyokültürel özellikleri ile,  Avrupanın batı  kültürlerinden  ayrı bir konumda yer almaktadır.  

Toplumsal Fiili davranış Düzeyleri ve Toplumsal Değerler Açısından Değerlendirme Bulguları:

Bu kümede yer alan toplumların kültürel boyutlar itibarı ile davranış özelliklerinde en dikkat çeken husus, grupsal kollektivizm ve güç aralığı   boyutlarıdır. Bu boyutların  puanı yüksek olup, diğer ülke kümeleri  ortalamalarından da  fazladır. 

Performans odaklılık, gelecek odaklılık, boyutları  ise orta puanlara sahip olmasına rağmen, diğer küme ortalamalarından daha düşüktür. 

Gelecek odaklılık ve belirsizlikten kaçınma puanları düşüktür.

Ben merkezli zorlayıcı davranış, cinsiyet eşitliği boyutları puanları ise orta düzeydedir.

Tüm bu davranış düzeylerine rağmen Doğu  Avrupa kümesi , değer duyguları ve eğilimleri açısından  gelecekte daha farklı bir görünüm arzulamaktadır.

Performans odaklılık, gelecek odaklılık, belirsizlikten kaçınma , insani odaklılık boyutlarında, gelecekte   daha  fazla gelişme olması  arzu edilmekte ve yüksek puanlara sahip bir görünüm  istenmektedir.

Konfiçyüs Asya Ülkeleri Kümesi (Çin, Hong Kong, Japonya, Singapur, Güney Kore, Tayvan)

Bu küme içinde yer alan ülke toplumları üzerinde ‘Konfiçyüs’ ve  ‘Buddha’ temelli öğretilerin etkisi son derecede yüksektir. Dolayısı ile, öğretilerin şekillendirdiği küme, aynı isimle ‘Konfiçyüs Ülkeler Kümesi’ olarak adlandırılmaktadır.

Konfiçyüs  Asya kümesinde yer alan  ülkelerde,  toplumsal yaşamda  başarı sağlamanın  temel unsurunun  sosyal ilişkiler olduğu inancı hakimdir.  Dolayısı ile toplumsal her alanda, bu bağlamda, iş görme ve başarmada, kişisel ilişki oluşturmanın önemi yadsınamaz. 

Sosyal ilişkiler Çin’de ‘Guanxi’ olarak adlandırılmaktadır. Doğal olarak olumlu  guanxi kurmanın temelinde de ‘güven’  ilkesi yatmaktadır.  Eğer guanxi başarılırsa küme ülkelerinde  ticari faaliyette başarı sağlama daha kolaylaşmaktadır.

Japonya’da  da  toplum  ve iş yaşamında başarı sağlamada ilişkilerin  önemi yadsınamamaktadır. Burada da ilişki sağlamanın  esası uyum ve ahenk anlamına gelen  ‘Wa’  ilkesidir. Bu ilke her alanda geçerli olan toplumsal bir kültür unsurudur.

Kısaca, Konfiçyüs Asya kümesinde toplumsal  kültür  yapısında ‘ilişki ve  uyum’ unsurlarının önemi çok yüksektir.

Toplumsal Fiili davranış Düzeyleri ve Toplumsal Değerler Açısından Değerlendirme Bulguları:

Davranış özellikleri ve uygulaması itibarı ile Konfiçyüs Asya ülkelerinde en baskın kültürel boyut grupsal kollektivizm  ve güç aralığı boyutlarıdır.

Performans odaklılık, gelecek odaklılık  ve belirsizlikten kaçınma boyutları orta düzeydedir. 

Kümede en düşük puana sahip kültürel boyut cinsiyet eşitliği boyutudur.

Kurumsal kollektivizm, benmerkezli zorlayıcı davranış boyutları ise orta düzeydedir.

Kümenin  toplumsal yapıda  bulunması gerektiğine inandığı ve gelecekte oluşmasını arzuladığı değerler gelişimler açısından,en baskın  beklentisi insani odaklılık ile ilgilidir. 

Ayrıca performans odaklılık, gelecek odaklılık, cinsiyet eşitliği boyutlarının  da daha  gelişmesi ve yüksek  puanlara erişmesi arzu edilmektedir. Güç aralığı boyutunun gelecekte daha da daralmasını arzulanmaktadır.

Güney Asya Ülkeleri Kümesi (Hindistan, Endonezya, İran, Malezya, Filipinler, Tayland)

Güney Asya ülkeleri kümesinde  geleneksel ‘Karma’  felsefesinin etkisi görülmektedir. Bu felsefi görüş,  bireyin fiziksel veya  zihinsel her türlü eyleminin ortaya çıkardığı  sonuçların, o’nun,  dünyadaki  ve  sonrasındaki yaşamını  etkileyeceği inancı ile ilgilidir. Yani,  gerçekleştirilen fiziksel ya da zihinsel  eylemlerin  etkileri  dünya yaşamında  görülmese de, dünya sonrası yaşamda  mutlaka kendini gösterecektir.

Bir ilahi güç tarafından iletilmeyen, cezai yaptırımları bulunmayan,   sadece bireyin kabulu ile kendisinin  değerlendirdiği  ve uyguladığı bir öğreti’den kaynaklanan bu  görüş, Hint dinlerindeki  yeniden doğuş inanışı olan ‘Samsara’ ile bağlantılıdır.

Bu baskın felsefe ile yaşamlarını sürdüren Güney Asya ülkeleri,  maddi kazanç ötesinde, toplumsal değer ve adalet duyguları ile hareket etmeyi benimsemektedirler.  

Toplumsal değerlere  göre iş yaşamı sadece kar sağlamak amacına yönelik olmamalıdır. Pay sahipleri yanında, mutlaka diğer paydaşların gereksinimleri ve  istekleri göz önüne alınarak faaliyetler yürütülmelidir.

Küme  toplumsal yaşamında ailenin yeri  ve önemi yüksektir. Sadakat, aidiyet duyguları önemli tutum ve davranış biçimleridir. İlahi düzende olduğu gibi, sosyal düzende de  hiyerarşik sınıfların ayırımı kabul edilmektedir.

Toplumsal Fiili davranış Düzeyleri ve Toplumsal Değerler Açısından Değerlendirme Bulguları:

Güney Asya kümesinde en baskın kültürel özellik ve davranış boyutu grupsal kollektivizm, güç aralığı ve insani odaklılık boyutlarıdır.

Cinsiyet eşitliği boyut puanları göreceli olarak düşüktür.

Performans odaklılık, gelecek odaklılık, belirsizlikten kaçınma ve kurumsal kollektivizm boyutlarının orta düzeydedir.

Ben merkezli zorlayıcı davranış yaklaşım boyutu da orta düzeydedir, ancak diğer küme ortalamalarının altındadır.

Tüm bu davranış düzeylerine rağmen Güney Asya  kümesinde , değer duyguları ve eğilimler itibarı ile   performans odaklılık, gelecek odaklılık, belirsizlikten kaçınma boyutlarına kümede önem verilmekte ve bu boyutların gelecekte  daha da geliştirilmesi beklenmektedir.

Grupsal kollektivizm boyutunda halihazır düzeyin aynen devam ettirlmesi beklenmektedir. Cinsiyet eşitliği de geliştirilmesi istenen bir boyuttur, ancak  bu beklentiler, diğer küme ortalama puanlarından daha düşüktür.  

Sahra-altı Afrika Ülkeleri Kümesi (Namibya, Nijerya, Zambia, Zimbabwe, Güney Afrika(Siyah )

Afrika kıtasının diğer ülkelerinde olduğu gibi,  Büyük Sahra’nın güneyinde yer alan ülkelerde de, Avrupa ülkelerinin  geçmiş kolonizasyon  faaliyetlerinin izi görülmektedir.

19. Yüzyılda Avrupalılar, kıtayı kendi aralarında bölüşerek, koloniler oluşturmuşlar ve yönetmişlerdir.  Sahra ve Kuzeybatı Afrika bölümünde, Fransız; Güney bölgelerde  ise İngiliz, Alman ve Belçika  kolonizasyon faaliyetleri, kendi kültürlerini de  beraberlerinde getirmişlerdir.

Küme ülkeleri içinde, geleneksel kabile ve aşiret yapılarından temel alan   farklı etnik unsurlar bulunmaktadır.  Bu  farklı etnik yapılar sayı olarak oldukça yüksektir. 

Toplumsal yaşamda  aile’nin yeri ve önemi yüksektir. Pederşahi aile hiyerarşisi içinde  genellikle şehir dışında, dini inançlar temelinde  bir yaşam sürdürülmektedir.  Şehir yaşamında  ise  batı kültürleri ve dinlerinin etkisi görülmektedir.

Sosyokültürel özellikler olarak  küme ülkelerinde ayırımcılığa rastlanmamakta,  önyargılarla hareket edilmemektedir.

Küme toplumları, geleneklerinden temel alan yüksek ahlaki  değerlere sahiptirler. Hiyerarşik düzenlerle  yönetilen kümede,  kararların alınmasında danışma ile ortak görüşlere başvurulması benimsenmiştir.

Toplumsal Fiili davranış Düzeyleri ve Toplumsal Değerler Açısından Değerlendirme Bulguları:

Bu küme toplumlarında  grupsal kollektivizm ve güç aralığı puanları yüksektir. Cinsiyet eşitliği boyutu itibarı ile küme düşük puana sahiptir. 

İnsani odaklılık, kurumsal kollektivizm, ve benmerkezli zorlayıcı davranış puanları orta düzeydedir.

Buna mukabil küme toplumlarının  benimsedikleri ve olmasını istedikleri değerler itibarı ile  performans odaklılık, gelecek odaklılık, belirsizlikten kaçınma, insani odaklılık değerlerinin  gelecekte gelişmesini arzu ettikleri  görülmektedir. Güç aralığının ise daralması arzu edilmektedir.

Ortadoğu Ülkeleri Kümesi (Mısır, Kuveyt, Fas, Katar, Türkiye)

Ortadoğu ülkeleri kümesinde ortak unsur din ve dil’dir. Küme’nin  ortak din’i islam, konuşulan dil’i ise, Türkiye haricinde,  Arapcadır. 

Coğrafi konumu itibarı ile, çağlar boyunca savaşların odak noktası olan ortadoğu ülkelerinde, güvenli  ortam arayışında en önde gelen kurum,  geniş aile’ler veya yakın akrabaların  oluşturduğu aşiretlerdir.

Bu bağlamda, toplumsal yaşamda ailenin, ve onun lideri olan ‘baba’ nın yeri ve önemi büyüktür. Otorite itibarı ile toplum’da  ‘pederşahi’ bir düzen hakim bulunmaktadır. Aile  veya aşiret reisinin  otoritesi mutlaktır.

Toplumsal Fiili davranış Düzeyleri ve Toplumsal Değerler Açısından Değerlendirme Bulguları:

Ortadoğu kümesinde en yüksek puanlı kültürel boyut, grupsal kollektivizmdir. Bu puan diğer küme ortalamalarının da üstündedir.  Güç aralığı boyutu puanı  da yüksek olup, diğer küme ortalamalarının üzerindedir.

İnsani odaklılık puanları orta düzeydedir. Performans odaklılık, belirsizlikten kaçınma puanları düşük olup diğer küme ortalamalarının altındadır.

Cinsiyet eşitsizliği puanı ise en düşük puana sahiptir.  Ben merkezli zorlayıcı davranış  puanı orta düzeydedir.

Tüm bu davranış düzeylerine rağmen Ortadoğu kümesi , değer duyguları ve eğilimleri açısından  gelecekte farklı beklentilere sahiptir.

Örneğin küme toplumları, gelecekteki yaşam ortamlarında  performans odaklılık boyutunda gelişimleri arzu etmekte yüksek puanlara erişmeyi beklemektedirler.  Aynı durum gelecek odaklılık boyutunda da görülmektedir.

Güç aralığı boyutunun ise  gelecekte daha daralması arzu edilmektedir.

Cinsiyet eşitliğinde  gelişimlerin olması arzu edilmekte ise de bu boyutta küme beklentileri, diğer kümelere göre son derecede düşük düzeydedir.

GLOBE  2004; Türkiye Bulguları

GLOBE sonuç raporunda Türkiye  görüleceği gibi Mısır, Kuveyt, Fas ve Katar ile ‘Ortadoğu Ülkeleri Kümesi’ içindedir.

Bu kümenin oluşmasında etkili faktörler arasında ülkelerin sahip bulundukları dini, ekonomik, sosyal ve tarihi yapılarındaki benzer kültürel  yakınlıklardan kaynaklandığı söylenebilir.

Türkiye’nin kültürel boyutlar itibarı ile  mevcut/halihazır durum, ve olması gereken/arzulanan puanları (7’li Likert Ölçeğine-1/düşük-7/yüksek) göre aşağıdaki tabloda grafik olarak yer almaktadır.

Tablo içeriğindeki grafikleri kısaca açıklamak gerekirse;

Mevcut/Halihazır duruma göre Türkiye kültürel boyut görünümü;

Grupsal kollektivist, güç aralığı ve ben-merkezli zorlayıcı davranış puanları tüm ülke ortalamaları üzerinde olup, hem mutlak hem de göreceli olarak yüksek değerlere sahiptir.

Belirsizlikten kaçınma, insan odaklılık, gelecek odaklılık boyutlarında tüm ülke ortalamalarının altında düşük mutlak ve göreceli değerler elde etmiştir.

Cinsiyet eşitliği  boyutu en düşük mutlak değere sahiptir, ve tüm ülke ortalamaların altındadır. Performans odaklılık  ve kurumsal kollektivizm boyutu puanları  da tüm ülke ortalamaların altında ama göreceli olarak ona yakın değerdedir.

Türkiye toplumu bireylerinin olması gelecekte arzuladığı/olmasını beklediği kültürel boyut eğilimleri itibarı ile;

Toplum bireyleri en çok güç aralığının  ve ben merkezli zorlayıcı davranışların daralmasını arzu etmektedirler.

Arzulanan güç aralığı  ve ben -merkezli zorlayıcı davranış puanı en düşük olan boyut puanlarıdır.

Gelecekle ilgili arzulanan Belirsizlikten kaçınma puanı yüksektir. Başka bir deyişle bireyler geleceğe yönelik daha planlı olarak yaşamlarını sürdürme eğilimleri yüksektir.

Performans odaklılık, gelecek odaklılık, insani odaklılık, kurumsal kollektivizm, cinsiyet eşitliği boyutları itibarı ile daha yüksek gelecek beklentileri bulunmaktadır.

Toplum bireyleri Grupsal kollektivizm  boyut ile ilgili halihazır durumu kabul etmekte, bu boyutla ilgili  daha ileri bir beklenti eğilimi bulunmamaktadır.

…………………………………….

Sözkonusu GLOBE çalışmaları  çok geniş ve kapsamlı bulgular içeren çalışmalardır. Bu nedenle daha kapsamlı ve uzman bilgiler almak isteyen meslektaşlarımızın GLOBE (https://globeproject.com/study_2004_2007) web sitesine başvurmalarını kuvvetle öneririz.

Daha önce belirttiğimiz gibi işletme ve yönetim alanında yabancı toplumları ve iş yaşamlarını,  yönetimsel kültürel boyutlar itibarı ile inceleyen  araştırmalar oldukça fazladır. Önde gelen bazı araştırmalar/çalışmalar arasında yer alan   G. Hofstede; Ulusal Kültür Boyutları çalışması, F.Trompenaars;  İlişki Kaynaklı Ulusal Kültür Boyutlar çalışması, E. Hall; İletişim Kaynaklı  Ulusal Kültür Boyutları çalışmaları konusunda da gelecek yazılarımızda açıklamaların yer alacağını bildirmek isterim.

Sınırötesi ticari faaliyetlerde bir lider, yönetici veya çalışan olarak görev yapan meslektaşlarıma çalışmalarında başarılar dilerim.

Bu içeriği paylaşmak istermisiniz?

Facebook
Twitter
LinkedIn

Bu içeriği yorum yazmak istermisiniz?